Phân tích đoạn 1 bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu Ngữ Văn 12

Phân tích đoạn 1 bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu Ngữ Văn 12

Nhắc tới Tố Hữu, người ta sẽ nhớ ngay tới hình ảnh của một thi sĩ luôn tiên phong trong phong trào nghệ thuật vì nền cách mệnh nước nhà. Con đường thơ ca của Tố Hữu luôn gắn liền với những hình ảnh, sự kiện vượt trội của dân tộc. Bằng giọng thơ giàu tình cảm, văn pháp tài tình kết hợp giữa chính trị và nghệ thuật biểu hiện, ông đã sáng tác bài thơ Việt Bắc được xem là đỉnh cao của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Đặc thù, chỉ qua khổ thơ thứ nhất, ông đã mang tới cho người đọc tới với vùng đất Việt Bắc đầy nắng gió, khó khăn những thấm đẫm tình nghĩa.

 Việt Bắc được sáng tác vào tháng 10/1954, đây là giai đoạn chuyển giao lúc cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc thắng lợi, những cán bộ chiến sỹ rời chiến khu Việt Bắc quay trở lại thủ đô Hà Nội. Trận đấu tranh kết thúc với bao niềm vui hoan hỉ vì nền độc lập hòa bình, thế nhưng đồng nghĩa với việc chia ly giữa cán bộ và đồng bào Việt Bắc. Nơi đó, nhân dân cán bộ đã trải qua cùng nhau bao khó khăn, kỉ niệm, san sẻ ngọt bùi cùng nhau. Bài thơ Việt Bắc ra đời để thể hiện biết bao tâm tình của người đi kẻ ở.

Mở đầu đoạn trích, tác giả đã thay lời muốn nói của những người ở lại để thể hiện cho hết cung bậc thương nhớ, tình cảm:

“Mình về mình mang nhớ ta

Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng

Mình về mình mang nhớ ko

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

Mình - ta thường được tiêu dùng để thể hiện mối quan hệ sắp gũi như vợ chồng, lứa đôi. Thế nhưng tác giả đã tiêu dùng cặp từ đó cho đồng bài Việt Bắc với những người lính cán bộ. Chẳng phải vợ chồng nhưng tình nghĩa đôi bên cũng keo sơn, bền chặt tựa tương tự. Những nghi vấn dồn dập, nào là mang nhớ ta, nhớ cây nhớ núi nhớ sông nhớ nguồn ko. Điệp từ “nhớ” được nhắc lại nhiều lần trong nghi vấn tu từ càng xoáy sâu vào trong lòng người đọc. “Mười lăm năm” là chi tiết thực chỉ độ dài từ những năm 1940 cho tới thời kì đó, hơn một thập kỷ chúng ta đã cùng nhau ăn, cùng nhau cười, cùng nhau đấu tranh. So với những cuộc kháng chiến khác, mười lăm năm đó chẳng phải là dài. Thế nhưng loại quan yếu ở đây, khoảng thời kì đó đã tích tụ, bồi đắp biết bao tình cảm, mang thể đong đầy bằng cả đời người. Nghi vấn chất chứa tình cảm lưu luyến, bao lời dặn dò của người ở lại cho người ra đi. Trở về với thị trấn hội phồn hoa, mong người đừng quên “cây núi sông nguồn chốn đây”. Những cảnh vật tuy vô tri vô giác, thế nhưng đã cùng “mình” với “ta” trong suốt bao năm qua lúc vui kể cả lúc buồn. Cây và sông là biểu tượng của ko gian miền xuôi, với vùng cao đầy núi và nguồn. Sự chia ly mang thể bị ngăn trở bởi khoảng cách thế nhưng “ta” vẫn luôn hi vọng “mình” sẽ chẳng bao giờ quên những chốn kỉ niệm đó. Tố Hữu đặc thù sử dụng những từ “thiết tha”, “mặn nồng” càng làm tăng trị giá của những thứ tình cảm đó. Phải thật trân trọng, đáng quý xiết bao mới làm cho con người ta ko khỏi nuối tiếc nếu phải đánh mất đi.

 Nếu như đối với người ở lại, những tình cảm đó chất chứa trong hàng nghìn lời nói thì người ra đi chỉ biết tiêu dùng hành động để thể hiện nỗi lòng. Tình cảm đó, họ đã quá hiểu nhân dân Việt Bắc. Vì sự nghiệp quốc gia vẫn đang đợi chờ những anh nên buộc lòng những anh phải ra đi, tuy chẳng nỡ nhưng cũng đành xa cách:

“Tiếng người nào tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi”

Những cặp từ láy “bâng khuâng”, “thắc thỏm” diễn tả trạng thái tâm lý thương nhớ, luyến tiếc làm cho lòng không thể yên. Như Tú Xương đã viết:

“Nhớ người nào người nào nhớ hiện tại nhớ người nào”...

 Tiếng “người nào” đó lại chất chứa biết bao yêu thương, không thể chỉ cụ thể một người, bởi tình cảm đó là dành cho cả một đồng bào Việt Bắc. Tố Hữu đã khai thác tiếng “người nào” đó một cách xuất sắc, lúc để lại âm vang trong lòng người về. Nó làm cho cho tâm trạng con người càng trở nên nôn nao, những dòng xúc cảm cứ ào về ko thôi. Nhưng những tâm trạng thương nhớ đó chỉ biết kìm nén chặt trong lòng, không thể nào tiêu dùng lời lẽ giãi bày, hay thét lên cho nguôi ngoai những nỗi buồn.

Tâm trạng bâng khuâng thắc thỏm đó còn được thể hiện hết sức tinh tế qua tiết điệu hai câu tiếp theo:

“Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

Cặp thơ lục bát được tác giả góp thêm một tẹo tiết điệu, như một đảo phách trong âm nhạc. Màu “áo chàm” đặc trưng của những con người chất phác miền núi Tây Bắc. Hình ảnh thấy thật đơn sơ, mộc mạc của chốn quê nghèo, nghèo vật chất những luôn giàu tình cảm. Tấm áo đó đã chất chứa biết bao mồ hôi, khó khăn vất vả, một nắng hai sương để đấu tranh, nuôi dưỡng những anh lính cụ Hồ để những anh an tâm đánh giặc. Chẳng phải áo bào, áo gấm để tiễn đưa, cảm ơn công lao của những anh, chỉ là bóng vía của những con người lao động nhưng sao vẫn làm cho cho ta ko khỏi cảm kích, hàm ơn. Tình cảm lưu luyến đó còn được thể hiện qua hình ảnh “cầm tay”. Đôi bàn tay của những con người cầm súng ấm ấp, nâng niu đôi tay của những người lao động. Những đôi tay vất vả, sờn lên vì những trở ngại khác nhau, nhưng giờ phút đó, đôi ta đều chung một nỗi tâm tình. Hình ảnh giàu tính gợi hình, gợi xúc cảm, chẳng cần phải giãi bày nhiều vì mang quá nhiều điều muốn nói, nhưng lại chẳng biết khởi đầu từ đâu. Nỗi lòng đó, xin người để “ta” chôn chặt trong tim nhưng tình cảm sẽ sống mãi trong khoảnh khắc “cầm tay” đó.

Đoạn thơ mở đầu của bài Việt Bắc đã vẽ nên những cung bậc xúc cảm hết sức nhiều, sâu lắng của người đi kẻ ở. Nhịp thơ nhẹ nhõm, du dương để diễn tả một cách trọn vẹn, khéo léo những tình cảm thực bụng đó đã cho thấy tài năng vượt trội của Tố Hữu trong số những thi sỹ tài hoa của Việt Nam.

Nhớ về giai đoạn 1945-1975, độc giả đều khắc khoải những giây phút đấu tranh hào hùng, những gian khổ khắc nghiệt của bom đạn chiến tranh. Và chính hoàn cảnh đó đã sản sinh ra Những ngòi bút Cách Mạng tiêu biểu cho một thời kì văn học dân tộc. Nếu Phạm Tiến Duật hay Quang đãng Dũng viết về gian khổ bằng giọng thơ tươi trẻ, yêu đời, thì Tố Hữu lại đi vào lòng độc giả nhờ loại trữ tình, lắng sâu của lời thơ. Tám câu thơ mở đầu Viết Bắc là minh chứng rõ nét cho phong cách thơ Tố Hữu.

Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành, sinh ra và to lên nơi xứ Huế mộng mơ. Thấp chính đất và người nơi đây đã đọng lại trong tâm hồn thi sĩ chất nhẹ nhõm, duyên dáng, rất thơ, rất Huế. Ở thi nhân mang sự hòa quyện thống nhất giữa thế cục Cách mệnh và thế cục thơ. Ông chọn con đường Cách mệnh từ thời niên thiếu, viết thơ cũng là viết cùng chặng đường lịch sử của cả dân tộc. Bởi vậy, Tố Sở quan niệm: “Muốn mang thơ hay, trước hết, phải tạo lấy tình. Thi sĩ chân chính phải ko ngừng phấn đấu, tu dưỡng về lập trường tư tưởng; xác định thật rõ ràng tầm nhìn, cách nhìn. Tự nguyện gắn bó thực bụng là yêu cầu cao nhất đối với người nghệ sĩ trong quan hệ với quốc gia, với nhân dân. Ngoài ra, những thi sĩ Cách mệnh còn phải kiên quyết đấu tranh, ko nhân nhượng trước những biểu hiện méo mó, với loại xấu loại ác. Tóm lại, viết thơ phải xứng đáng là người đội viên xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng." Và Việt Bắc chính là áng thơ được kết tinh từ tư tưởng chính trị vững vàng cùng trái tim ấm nóng luôn hướng về quê hương quốc gia của thi sĩ. Bài thơ ra đời trong ko khí hoan hỉ của quân và dân sau thắng lợi Điện Biên Phủ lịch sử, trong giây phút những người kháng chiến từ căn cứ miền núi trở về miền xuôi. Việt Bắc là khúc ca hùng tráng và cũng là khúc tình khúc về cách mệnh, về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến, thể hiện sự gắn bó, ân tình sâu nặng với nhân dân, quốc gia trong niềm tự hào dân tộc. Tám câu thơ mở đầu đã dội nên bao nỗi niềm thân yêu, lưu luyến trong tâm tình người đội viên lúc rời xa đồng bào vùng cao để trở về.
Cuộc chia tay đầy lưu luyến, tiếc nuối hiện ra qua giọng thơ ngọt ngào, trữ tình của Tố hữu.

“ - Mình về mình mang nhớ ta?

Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng.

Mình về mình mang nhớ ko?

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn.”

Đoạn thơ nương theo điệu hồn truyền thống từ thể thơ tới cách xưng hô, gợi một nỗi niềm bình dụi, thân thuộc. Tố Hữu tìm về với văn học cổ để khai phá loại tình, loại tứ trong thẻ thơ lục bát bình dị, tạo âm hưởng hội thoại tâm tình giữa quân và dân. Giữa đồng bào và người lính, giữa những đồng đội ko phải là “anh-tôi” như trong “Đồng chí” (Chính Hữu), ko phải “nàng, em” trong lời thơ Tây Tiến (Quang đãng Dũng), tình cảm son sắt, thắm đượm đó đã trở thành “mình-ta”. Lối xưng hô thân thuộc trong ca dao dân ca xưa vừa gợi nét êm ấm, thân tình, vừa tạo nên nét độc đáo trong ngòi bút khám phá của Tố Hữu. Với thi sĩ, tình quân dân cũng ấm nồng như tình cảm gia đình, cần sự thủy chung, gắn bó bền chặt ko rời. Lời thơ là lời của người ở lại nói với người ra đi rằng: sau lúc trở về thành thị phồn hoa rồi, liệu lòng người mang còn vương vấn chút gì nơi đây, mang nhớ “15 năm” kháng chiến gian khổ, mang nhớ núi rừng đồng cỏ nơi đây hay ko. Nỗi niềm đó cứ day dứt trong lòng người ở lại. Ngay sau cụm từ “15 năm” dài đằng đẵng đó là hình ảnh của non sông suối nguồn miền cao, gợi cho độc giả cảm giác mênh mang, chơi vơi của nỗi nhớ, nó đã trải ra khắp ko gian, thấm đượm vào từng vết hằn của thời kì đời người. Câu thơ chất chứa loại tình, loại nghĩa của người ra đi và người ở lại, hay cũng chính là loại gắn bó sâu đậm của đồng bào miền ngược với những đội viên miền xuôi.

“- Tiếng người nào tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi

Áo chàm đưa buổi phân ly

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay...”

Nhớ về Việt Bắc, người lính nhớ thiên nhiên đại nghìn hùng vĩ, nhớ về những tháng ngày đấu tranh gian khổ và đặc thù hơn cả là nhớ về trái tim của những người ở lại. “Tiếng người nào” – tiếng người ở lại hay tiếng người ra đi, thi sĩ ko nói rõ nhưng dù là của người nào cũng đều bâng khuâng, thắc thỏm ko yên. Thấp đó là nỗi lòng người lính lúc phải rời xa chốn thân yêu này, bổi hổi, lưu luyến ko thể chứa bước. Tố Hữu đã sử dụng nghệ thuật hoán dụ vô cùng tinh tế “Áo chàm đưa buổi phân ly”. Áo chàm là y phục truyền thống của đồng bào dân tộc trên vùng cao, tiêu dùng hình ảnh áo chàm để khắc họa lên hình ảnh con người, vừa kín đáo, vừa giàu trị giá nghệ thuật, Lời thơ trở nên mềm mại, giàu hình ảnh hơn. Trong giờ phút chia tay đó, mọi người đứng sắp nhau, nắm tay nhau. Bao kỉ niệm, bao lời giãi bày đều ko thể chứa nên thành tiếng. Khoảng lặng vô định bỗng cướp đoạt bầu ko gian, là lúc tiếng lòng chứa lời. Chỉ nhìn nhau, chỉ nắm tay nhau cũng đủ hiểu nhau. Đó là biểu hiện của sự kết đoàn, gắn bó keo sơn suốt bao năm tháng. Chỉ bằng những hình ảnh giản dị, tiếng nói giàu hình ảnh, thi sĩ đã khắc họa nên bức tranh buổi chia tay vô cùng ấm nồng, cảm động. Con người, thời kì, ko gian như hòa làm một. Tình cảm quân dân, đồng chí- đồng bào đã trở thành tình yêu quốc gia.
Bằng tài năng nghệ thuật cùng tâm hồn nhạy cảm, tha thiết với Cách mệnh, Tố hữu đã tái tạo lại khuông cảnh buổi chia tay đầy xúc động của đồng bào dân tộc miền núi với đội viên lúc về xuôi. Từ đó làm ngời sáng lên vẻ đẹp của tình cảm quân dân gắn bó, thắp lên kỳ vọng vào một tương lai tươi sáng hơn.

Tố Hữu là một trong những thi sĩ to của dân tộc. Ông là một tượng đài về thể thơ lục bát. Nhắc tới ông, người đọc liền nghĩ ngay tới “Việt Bắc” – một bản tình khúc dạt dào xúc cảm để lại trong lòng người đọc một xúc cảm khó diễn tả được. Mỗi câu thơ như vẽ ra một khuông cảnh rất đỗi bình dị của quê hương, quốc gia, con người mà nơi đó ơn nghĩa, sự thủy chung như làm điểm nhấn vượt trội trên tất cả. Bài thơ “Việt Bắc” cũng thể hiện tính dân tộc sâu sắc.

“Việt Bắc” được sáng tác vào tháng 10/1954, ngay sau lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vừa kết thúc thắng lợi, những cơ quan trung ương của Đảng và Chính phủ từ Việt Bắc về lại thủ đô Hà Nội. Tố Hữu cũng là một trong số những cán bộ kháng chiến từng sống gắn bó nhiều năm với Việt Bắc, nay từ biệt chiến khu để về xuôi. Bài thơ được viết trong buổi chia tay lưu luyến đó.

Tính dân tộc được thể hiện ở hai phương diện, nội dung và hình thức. Trước hết về mặt nội dung bài thơ thể hiện ở những khía cạnh sau, hình ảnh chiếc “áo chàm” rất đỗi giản dị, tự nhiên:

“Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

Article post on: nongdanmo.com

“Áo chàm” là hình ảnh hoán dụ cho người dân Việt Bắc anh hùng nhưng trung thực. Câu thơ như đang ca tụng tình người của con người Việt Nam. Từ những con người xa lạ ko quen biết, chiến tranh đã kéo đẩy họ lại sắp với nhau để giờ đây kỉ niệm tưởng chừng ngắn ngủi như lại dài đằng đẵng đó vô thức còn đọng lại trong tâm trí của họ. Bài thơ là cuộc hội thoại “mình – ta” vừa ngọt ngào, vừa sâu lắng:

"Mình về mình mang nhớ ta
Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng.
Mình về mình mang nhớ ko
Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?”

Khoảng thời kì 15 năm xảy ra biết bao nhiêu biến cố, thăng trầm của lịch sử để cho tình nghĩa giữa đội viên và người dân Việt Bắc ngày một gắn bó keo sơn.

Tuy nhiên, hình ảnh đội viên cách mệnh hiện lên cũng rất trung thực, mang đậm tính dân tộc. Trong giờ phút chia ly, họ lưu luyến ko nỡ rời xa:

“Tiếng người nào tha thiết bên cồn
Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

Chỉ một loại “cầm tay” nhưng sao khó nói nên lời tới vậy. Cầm tay như truyền thêm cả sức mạnh, cả khá ấm của người ở lại cho người ra đi. Họ một lòng một dạ thủy chung son sắt:

“Ta với mình, mình với ta
Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh
Mình đi, mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước tình nghĩa bấy nhiêu”

Hình ảnh “mình” lặp đi lặp lại mang dụng ý của tác giả. Người đội viên và người dân Việt Bắc họ như hòa quyện lại làm một ko phân biệt rẽ ròi được. Ơn nghĩa sâu nặng giữa họ ko thể đong đếm. Rời xa Việt Bắc người đội viên mang trong mình bao nỗi nhớ, nhớ về thiên nhiên hùng vĩ, nhớ về tình người Việt Bắc. Tuy nhiên họ vẫn giữ ý thức lạc quan, yêu đời.

Song song với hình ảnh con người, hình ảnh thiên nhiên trong bài thơ Việt Bắc cũng hiện lên cũng mang đậm tính dân tộc. Bức tranh tứ bình đã được ngòi bút của Tố Hữu tô vẽ thêm thắt một cách sinh động và quyến rũ, lôi cuốn:

“Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi
Ðèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.
Ngày xuân mơ nở trắng rừng
Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang
Ve kêu rừng phách đổ vàng
Nhớ cô em gái hái măng một mình
Rừng thu trăng rọi hòa bình
Nhớ người nào tiếng hát ân tình thủy chung”

Con người và thiên nhiên như hòa quyện lại với nhau. Thiên nhiên làm nền cho sự xuất hiện của con người. Nếu như câu lục là thiên nhiên thì câu bát là sự xuất hiện của con người. Tưởng dường như hai hình ảnh này ko liên quan tới nhau nhưng ko phải tương tự. Mà con người tô điểm cho thiên nhiên thêm đẹp, thêm rực rỡ hơn. Con người xua đi loại lạnh giá của thiên nhiên, hòa mình vào với thiên nhiên để làm những công việc thường ngày nhưng hết sức đẹp đẽ, nên thơ.

Việt Bắc trong thơ Tố Hữu còn hiện lên với những địa danh lịch sử hào hùng, tráng lệ: Tân Trào, Hồng Thái, Ngòi Thia, sông Đáy, sông Lô, Núi Hồng.

Sở hữu thể thấy, cảnh và người trong bài thơ Việt Bắc hiện lên rất thân yêu giản dị mà giàu tình người, đằm thắm tính dân tộc sâu sắc.

Tính dân tộc thể hiện sâu sắc nhất ở mặt hình thức. Một là, thể thơ lục bát truyền thống với kết cấu lời đối đáp của đôi trai gái, giữa kẻ ở lại và người về xuôi. Lục bát là thể thơ dân tộc nó đã quá thân thuộc với mỗi người dân Việt Nam. Trong bài thơ, tác giả đã sử dụng ngôi xưng “mình-ta” để bộc lộ hết tâm tư tình cảm của mình:

“Mình về mình mang nhớ ta
Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng.
Mình về mình mang nhớ ko
Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?”

Tính dân tộc còn được thể hiện ở phương diện tiếng nói, nhạc điệu: Tiếng nói vừa giản dị, sắp gũi với đời thường lại dễ thuộc, dễ nhớ kết hợp với nhạc điệu uyển chuyển, nhẹ nhõm mang lúc thủ thỉ, tâm tình, lúc thì đằm thắm mượt mà lúc lại ngọt ngào êm dịu.

“Mình đi, mang nhớ những ngày
Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù
Mình về, mang nhớ chiến khu
Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?
Mình về, rừng núi nhớ người nào
Trám bùi để rụng, măng mai để già”

Ngoài ra, hình ảnh thơ cũng thấm nhuần tính dân tộc. Ta từng bắt gặp nhiều hình ảnh giản dị trong thơ của những thi sĩ khác nhưng với thơ Tố Hữu ta lại thấy nó rất tự nhiên, thoải mái lại rất tinh tế: Hình ảnh “trám bùi”, “măng mai”. “trăng”, “nắng”, “bản” sắp gũi biết bao!

Source: nongdanmo.com

Tóm lại, bài thơ “Việt Bắc” – đỉnh cao của văn học Việt Nam và cũng là bài thơ để đời của Tố Hữu. “Việt Bắc” là khúc ca về thiên nhiên, con người Việt Bắc, là tiếng hát ơn nghĩa thủy chung son sắt của người cách mệnh với người dân Việt Bắc, là tình yêu, tình thương của Tố Hữu dành cho Việt Bắc. Bằng tiếng nói giản dị, gắn liền với đời thường kết hợp với thủ pháp nghệ thuật như lặp từ, hoán dụ đã lột tả được nỗi nhớ da diết của tác giả với mảnh đất đầy kí ức và kỉ niệm. Song song với đó, thể thơ lục bát kết hợp một cách nhuần nhuyễn đã đưa đẩy xúc cảm của Tố Hữu lên đỉnh cao để mang thể sáng tác ra được một bài thơ tuyệt vời tới tương tự. Và “Việt Bắc” là một bài thơ thể hiện đằm thắm tính dân tộc.

Tố Hữu là thi sĩ của lý tưởng cùng sản, là cờ đầu của nền thơ ca cách mệnh Việt Nam.  Mỗi thời kỳ lịch sử đi qua, Tố Hữu đều để lại dấu ấn riêng mang đậm hồn thơ trữ tình chính trị:Từ đó, Việt Bắc, Gió lộng, Ra trận, Máu và hoa… Việt Bắc là đỉnh cao của thơ Tố Hữu nói riêng và thơ ca chống Pháp núi chung. Bài thơ là khúc tình khúc và cũng là khúc hùng ca về cách mệnh về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến, mà cội nguồn sâu xa của nó là tình yêu quê hương quốc gia, là niềm tự hào về sức mạnh của nhân dân, là truyền thống ơn nghĩa, đạo lí thuỷ chung của dân tộc Việt Nam. Toàn bộ bài thơ là một hoài niệm to, day dứt khôn nguôi được thể hiện qua hình thức đối đáp giữa  người ra đi và người ở lại :

Và đoạn thơ:      

“ Mình về mình mang nhớ ta 

tay nhau biết nói gì hôm nay”

Là một trong những đoạn tiêu biểu cho tình cảm ơn nghĩa thủy chung đó. Bài thơ được làm vào tháng 10.1954, lúc TW Đảng và Chính phủ cùng cán bộ đội viên rời chiến khu để về tiếp quản thủ đô Hà Nội. Lấy cảm hứng từ ko khí của buổi chia tay lịch sử đó, Tố Hữu đó xúc động viết nên bài thơ này. Bài thơ được cấu tạo theo lối đối đáp giao duyên của ca dao dân ca: Đối đáp giữa hai người yêu thương nhau, tình nghĩa mặn nồng nay phải chia tay nhau kẻ đi người ở. Cả bài thơ tràn ngập nỗi nhớ. Nỗi nhớ trong kẻ ở và người đi trong nghi vấn và trong cả lời đáp. Nỗi nhớ cứ trở đi trở lại cồn cào da diết.

Ở bốn câu thơ đầu nhường như  nhạy cảm với hoàn cảnh thay đổi, người ở lại lên tiếng trước, vặn người ra đi về tấm lòng chung thuỷ:

Mình về mình mang nhớ ta

Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng

 Mình về mình mang nhớ ko

…Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn

Giọng thơ như tuôn chảy từ trong nguồn mạch của ca dao dân ca. Lối xưng hô  “Mình _ ta”  ngọt ngào tha thiết như tình yêu lứa đôi. Nhưng mình ở đây ko người nào khác chính là người ra đi, là cán bộ kháng chiến chuẩn bị về xuôi. Còn ta là người ở lại, là những người dân Việt Bắc ân tình chung thủy. “Mình về mình mang nhớ ta”. Liệu mình – những người cán bộ đội viên sau lúc thắng lợi về chốn phồn hoa đô hội mang còn nhớ tới đồng bào và mảnh đất Việt Bắc với những tháng năm gian khổ đã từng đùm bọc và chở che cho họ trước đây ko.  Cách xưng hô “mình- ta” cứ như lời giãi bày tình yêu lứa đôi trong dân gian Và Tố Hữu đã mượn cách nói thân tình đó để lý giải cho mối quan hệ gắn bó giữa cán bộ kháng chiến với nhân dân. Vì thế lời thơ ko bị khô cứng mà ngọt ngào êm ái.

“Mười lăm năm đó”, Con số vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa hư ảo : đó là mười lăm năm những mạng. mười lăm năm chiến khu Việt Bắc nhưng đồng thời cũng là mười lăm năm gắn bó thuỷ chung giữa cán bộ kháng chiến với nhân dân Việt Bắc . Câu thơ mang dáng dấp một câu Kiều :

Những là rày ước mai ao 

Mười lăm năm đó biết bao nhiêu tình.

Cách tiêu dùng những từ ngữ gợi ý niệm về thời kì “mười lăm năm…” làm cho nỗi nhớ càng thêm da diết : Ko biết mình còn nhớ hay đã quên, chứ ta thì ta ko thể quên được những tháng năm đó. Và cũng để rõ thêm tấm lòng của người ra đi, kẻ ở đã khéo gợi ra cảnh

Via @: nongdanmo.com

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn

Tình nghĩa giữa ta và mình bắt nguồn từ những lý lẽ hiển nhiên giống như đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc vậy. Liệu mình mang giữ được tấm lòng chung thuỷ trước những cám dỗ mới của thế cục ko? Đó cũng chính là tâm trạng, là nỗi lòng băn khoăn  của “người ở lại”, của “ta”.  

Những cặp hình ảnh “ cây-núi”; “sông-nguồn” cũng vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa ảo.Nó ko chỉ gợi ra ko gian núi rừng Việt Bắc với những nét riêng, đặc thù. Mà nó còn nói lên tình cảm chung thuỷ trong mối quan hệ cội nguồn : Cán bộ từ dân mà ra. Nhớ về nhân dân, như nhớ về cội nguồn

Những từ “mình” “ta”, nghi vấn tu từ “Mình về mình mang nhớ …” được láy lại hai lần làm cho nỗi nhớ niềm thương cứ dâng lên mãi trong lòng của người đi và kẻ ở.

Và để đáp lại sự băn khoăn của người ở lại là tiếng lòng của người ra đi.

Tiếng người nào tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi.

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

Đại từ “người nào” phiếm chỉ tạo nên một cõi mơ hồ, mung lung trong nỗi nhớ ( như cách giãi bày trong ca dao : Người nào về người nào mang nhớ người nào…) Thế ra người đi cũng cùng một tâm trạng, cùng một tình nghĩa chung thuỷ như bạn mình : Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi.

“Bâng khuâng, thắc thỏm” là hai từ láy gợi cảm, diễn tả trạng thái tâm lí tình cảm buồn vui, luyến tiếc, thương nhớ, đợi mong… lộn lạo cùng một lúc. Mười lăm năm Việt Bắc cưu mang người cán bộ đội viên, mười lăm năm gian khổ mang nhau, mười lăm năm đầy những kỉ niệm đấu tranh, giờ phải chia tay rời xa để làm nhiệm vụ mới về tiếp quản tại thủ đô Hà Nội (10/1954), biết mang theo điều gì, biết lưu lại hình ảnh nào ? Tác giả đã sử dụng một loạt những từ láy, những từ chỉ trạng thái tình cảm của người đang yêu để giãi bày tình cảm ko nói lên lời của người ra đi cũng thuỷ chung tình nghĩa như tấm lòng người ở lại vậy.

Một thời gắn bó, một thời thủy chung, nay ta và mình chia xa :“Áo chàm đưa buổi phân li”.Áo chàm” ko đơn thuần là chiếc áo, màu áo bình dị, đơn sơ, mộc mạc của vùng quê nghèo thượng du đồi núi mà nó đã được hoán dụ trở thành biểu tượng cho nhân dân Việt Bắc thuỷ chung sâu nặng tình nghĩa, đã góp phần ko nhỏ vào sự nghiệp kháng chiến cứu nước. Nay kẻ đi người ở, hỏi sao ko bổi hổi xúc động : “Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”.
Câu thơ …”đầy tính chất biểu cảm . Nó gợi ra cảnh lưu luyến luyến lưu tay trong tay mà ko nói lên lời của đôi trai gái yêu nhau để từ đó tác ví thử khắc sâu thêm tình cảm gắn bó thắm thiết, thuỷ chung của người miền xuôi đối với người miền ngược.“Biết nói gì” ko phải ko mang điều để giãi bày mà chính là vì mang quá nhiều điều muốn nói mà ko biết phải khởi đầu từ đâu, nên nói điều gì. Ba dấu chấm lửng đặt cuối câu là một dấu lặng trên khuôn nhạc để tình cảm ngân dài, sâu lắng…Trong buổi chia ly, mặc dù chưa biết nói gì với kẻ ở lại nhưng thực ra người ra đi đã nói được rất nhiều điều. Bởi yên lặng cũng là một thứ tiếng nói của tình cảm

Cách ngắt nhịp 3/3; 3/3/hai ở hai câu thơ cuối đoạn diễn tả một cách thân tình loại ngập ngừng , lưu luyến trong tâm trạng, trong cử chỉ của người đi kẻ ở. Kỷ vật trao rồi mà mà lòng vẫn quyến luyến ko thể rời xa.

Qua bài văn cảm nhận 8 câu thơ đầu bài Việt Bắc, chúng ta thấy được nỗi lòng thương nhớ, là lời tâm tình của Việt Bắc. Đoạn thơ là biểu sắc thái phong cách Tố Hữu, giọng điệu thơ ngọt ngào truyền cảm, mang đậm phong vị ca dao dân gian, kể tới con người và cuộc sống kháng chiến. Thông qua hình tượng Việt Bắc, tác giả ca tụng phẩm chất cách mệnh cao đẹp của quân dân ta, khẳng khái niệm tình thuỷ chung son sắt của người cán bộ, đội viên đối với “Việt Bắc”

5. Bình giảng 8 câu thơ đầu bài thơ Việt Bắc của tác giả Tố Hữu

Việt Bắc" – khúc hùng ca và cũng là khúc tình khúc về cách mệnh, về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến. Mà ở đó, từng câu từng chữ chứa đựng bao nỗi nhớ niềm thương của tác giả về những tháng ngày dài đấu tranh cam go quyết liệt nơi núi rừng Tây Bắc:

“Mình về mình mang nhớ ta

Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng.

Mình về mình mang nhớ ko

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

Tiếng người nào tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…”

Những vần thơ ngọt ngào thiết tha được chứa lên từ tiếng lòng của Tố Hữu – một thi sĩ tiên phong trong thơ ca cách mệnh Việt Nam. Cả thế cục ông đã gắn bó với sự nghiệp chung của quốc gia. Thế nên, thơ ông cũng luôn gắn bó với những sự kiện chính của lịch sử nước nhà. “Việt Bắc” cũng vậy, bài thơ được viết năm 1954, sau lúc chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi, những người kháng chiến từ căn cứ miền núi trở về xuôi, trung ương Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc về lại thủ đô. Trong cuộc chia tay đầy xúc động đó, Tố Hữu đã gửi gắm tất cả tâm tư tình cảm của mình vào bài thơ. Đặc thù là 8 câu thơ đầu như tiếng nấc nghẹn ngào thay cho giọt nước mắt trong buổi phân li.

“Mười lăm năm đó thiết tha mặn nồng” đâu dễ gì mang thể quên. Trái lại, mười lăm năm đó là cả một khoảng trời kỷ niệm bao thương nhớ làm cho lòng người ta lưu luyến, xao xuyến ko nỡ rời xa. Tình dân quân, rồi tình nghĩa sâu đậm của những con người chưa một lần họp mặt nhưng đã cùng nhau vào sinh ra tử, cùng thề nguyền sống chết cho Tổ quốc được độc lập, tự do… Những tình cảm đó thật thiêng liêng và cao quý biết bao. Sẽ chẳng mang ngòi bút nào mang thể diễn tả được sự sâu nặng của tình nghĩa đó. Thế nên, thi sĩ đã tiêu dùng cặp đại từ “mình – ta” để diễn tả sự gắn bó, thể hiện tình cảm nồng nàn giữa quân miền xuôi và dân miền ngược. Chỉ lúc yêu thương nhau lắm, sắp gũi nhau lắm, người ta mới mang cách gọi “mình – ta”, tuy hai nhưng là một. Và càng gắn bó, càng yêu thì giây phút chia xa lại càng buồn, càng thấm thía. Những nghi vấn như thổn thức làm cho người đi ko khỏi rơi nước mắt: “Mình về mình mang nhớ ta”, “Mình về mình mang nhớ ko”.

Những nghi vấn ko mang câu trả lời hoặc do nghẹn ngào quá tới nỗi ko nói được thành lời. Sau mười lăm năm gắn bó, lúc gian truân hoán vị nạn, lúc tưởng dường như ko còn khá thở, ko còn thời cơ gặp lại nhau nhưng vì sự quyết tâm và đồng lòng đồng sức, những con người chung một niềm tin đấu tranh đã cùng nhau đứng lên, cùng vượt qua bao sóng gió, bao vất vả. Cũng mang những người đã bỏ mình lại nơi chiến trường xa xôi, ko thể trở về đoàn viên cùng đồng đội, cùng gia đình được nữa. Giờ là lúc mọi sóng gió đã qua, lúc niềm vui thắng lợi chan hòa khắp nơi thì lại là lúc phải chia ly. Kẻ ra đi, người ở lại. Chỉ còn những kỷ niệm ngày nào hằn in trong tâm trí mỗi người. Lúc kháng Nhật, lúc chống Pháp, lúc mà sự sống và loại chết kế cận nhau, người ta sẽ cảm nhận được hết những tình nghĩa dành cho nhau. Để rồi, lúc xa nhau, người ta sẽ luôn nhớ tới nhau, “Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn”.

“Tiếng người nào tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, thắc thỏm bước đi

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…”

“Tiếng người nào”, là tiếng của người nào thiết tha làm cho cho lòng người nào bâng khuâng, thắc thỏm ko nỡ chứa bước ra đi? Những vần thơ lưu luyến làm cho người đọc cũng thấy xao xuyến theo. Mặc dù tác giả đã bỏ ngỏ phần chủ ngữ nhưng đọc câu thơ, ta vẫn hiểu được người nào là người rối bời bao xúc cảm trong tâm trí. Có nhẽ trong giây phút đó, kẻ ở người đi chỉ mang thể “Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…”. Dấu ba chấm bị bỏ lửng thay cho bao điều muốn nói. Xúc động và nghẹn ngào, hẳn là trong giây phút này mang ko ít người đang rưng rưng nước mắt. Lúc gian lao ở bên nhau, giờ hòa bình độc lập lại phải xa nhau. Tình nghĩa sắt son, mặn nồng nhưng cuộc gặp gỡ nào rồi cũng tới lúc phải chia ly. Hình ảnh “áo chàm” ở đây chính là những người dân miền núi, Tố Hữu đã khéo léo tận dụng hình ảnh ẩn dụ này càng thể hiện sự sắp gũi, giản dị giữa quân và dân miền núi. Họ ko cùng một quê hương, nhưng chung một quốc gia, mang thể lý tưởng sống của mỗi người cũng khác nhau nhưng một lúc đã gặp nhau trong hoàn cảnh quốc gia bị xâm lấn, trong lòng họ ko người nào bảo người nào đều chung một niềm tin đấu tranh, đấu tranh tới cùng đập tan quân giặc.

Tương tự, chỉ qua tám câu thơ đầu, tác giả đã tái tạo lại cuộc phân ly đầy xúc động. Mặc dù ko mang một từ ngữ nào mang tên nước mắt nhưng với những từ ngữ giản dị và sắp gũi lại làm cho cho mọi người rưng rưng. Qua đó ta càng thấu hiểu tấm lòng sắt son của những người dân miền núi đã dành trọn cho kháng chiến, cho quốc gia. Để từ đó nhân dân ta mới giành được thắng lợi vẻ vang, lập lại hòa bình cho dân tộc. Những vần thơ ngắn gọn, thấm đượm tình cảm đã đi vào lòng người một cách rất tự nhiên. Từ đó, thi sĩ và cũng là người đội viên cách mệnh nhắn nhủ tới thế hệ sau hãy tiếp bước cha anh giữ giàng và dựng xây quốc gia ngày một giàu mạnh hơn, tươi đẹp hơn.

Article post on: nongdanmo.com

Recommended For You

About the Author: Bảo