Cách chơi câu đối Tết truyền thống hay và ý nghĩa

Cách chơi câu đối Tết truyền thống hay và ý nghĩa

Chơi câu đối Tết cũng là một phong tương truyền thống của Tết xưa. Những câu đối thường gửi gắm nguyện vọng trong năm mới như: trừ tà, tiêu tai giải hạn, nghênh tường nạp phúc, phát tài, bình an, phúc, lộc, thọ, khang, ninh...

Những câu đối thời hiện đại tiêu dùng tiếng Việt (chữ mẫu Latin), và đọc theo quy tắc hiện đại (phương Tây) là từ trái qua phải. Tuy nhiên, với những người hoài cổ hoặc người yêu thích những nét đẹp văn hóa truyền thống thì họ vẫn chơi câu đối kiểu ngày xưa, tức là tiêu dùng chữ Hán (chữ Nho), và tuân thủ quy tắc đọc từ phải sang trái. Chơi câu đối cũng mang những quy tắc nghiêm cẩn. Dưới đây là đôi nét về cách chơi câu đối Tết theo lối truyền thống xưa:

Ở chính diện cửa chính (hoặc cổng chính), phía trên dán (treo) một bức hoành phi, phía bên tay phải dán vế đối thứ nhất, còn gọi vế đối phải, bên trái dán vế đối thứ hai, còn gọi là vế đối trái (cách gọi hiện đại theo quy tắc viết chữ hàng ngang là vế trên và vế dưới).

Cũng như những câu đối nói chung, câu đối Tết cũng phải tuân thủ đối ý (ý nghĩa, từ tính đối nhau), và đối chữ (số chữ, âm điệu bằng - trắc). Trong Hai câu đối đó, làm thế nào biết được, vế đối nào tiêu dùng bên phải (vế đối phải, vế đối trên). Thông thường mang một số quy tắc sau:

1. Phân biệt theo luật bằng trắc của chữ

Để suy đoán vế đối phải, trái, thường tiêu dùng âm bằng trắc của chữ cuối cùng của vế đối. Vế đối phải (vế trên) thường là câu mang chữ cuối cùng mang thanh trắc (dấu sắc, nặng, hỏi, ngã), còn vế đối trái (vế dưới) là câu mang chữ cuối cùng mang thanh bằng (dấu huyền, ko dấu)

Ví dụ:

: (迎春接福), tức là:

Do cách trình bày hiện đại là đọc từ trái sang phải, thế nên lúc chơi hoành phi theo cách truyền thống, chúng ta phải sắp xếp trái lại theo trình tự từ phải sang trái. Ví dụ câu hoành phi trên sẽ viết theo thứ tự từ phải sang trái - và sẽ là: "phúc tiếp xuân Nghênh" (福接春迎)

Câu đối và hoành phi trước Một miếu Trung Hoa. (Ảnh: Wikipedia/CC BY-SA 3.0)

: (福旺財旺運氣旺), tức là:

: (家興人興事業興), tức là:

Do cách trình bày hiện đại là viết theo dòng từ trái sang phải, thế nên lúc chơi câu đối theo cách truyền thống thì chúng ta phải viết theo hàng dọc từ trên xuống dưới, từ phải sang trái.

2. Phân biệt theo trình tự thời kì, ko gian

Thông thường vế đối mang thời kì, ko gian trước là vế đối phải (vế trên), vế đối mang thời kì, ko gian sau là vế đối trái (vế dưới). Cũng mang thể là việc cần làm trước thì làm vế đối phải, việc cần làm sau thì làm vế đối trái...

(喜迎新春), tức là:

: (門迎春夏秋冬福), tức là:

Article post on: nongdanmo.com

: (戶納東西南北祥), tức là:

3. Phân biệt theo tập quán tiếng nói

Một số cặp câu đối là tiêu dùng từ những câu châm ngôn, cách ngôn, danh ngôn, tục ngữ, thành ngữ thân thuộc, đã một mực trật tự câu, do đó vế đối cũng đã được một mực.

(新年大吉), tức là:

:(福如東海長流水), tức là:

: (壽比南山不老松), tức là: .

Một câu đối Tết tiếng Việt, viết theo lối thư pháp chữ Việt, tại Đường hoa Nguyễn Huệ 2009: "Tân niên hạnh phúc bình an tiến / Xuân nhật vinh hoa phú quý lai". (Ảnh: Wikipedia/CC BY-SA 3.0)

4. Phân biệt theo phạm vi, trường hợp

Theo phạm vi, trường hợp thì từ to tới nhỏ, như thời kì, ko gian, sự vật to làm vế đối phải (vế trên), thời kì, ko gian, sự vật nhỏ làm vế đối trái (vế dưới).

Source: nongdanmo.com

(恭新春), tức là:

:(年年福祿隨春到), tức là:

: (日日財源順意來), tức là: .

5. Cách sử dụng câu đối chữ Hán

Sau lúc những trào lưu hiện đại lắng lại, lúc chúng ta mang đủ thời kì để quan sát, so sánh, trầm tĩnh để suy xét thẩm định thì chúng ta mới thấy rằng thời kì là thước đo, là thử thách cho mọi sự vật hiện tượng xã hội. Chỉ những trị giá nhân văn, thiện lương, vượt qua thử thách của thế thời và tẩy rửa của thời kì mới là chân trị giá.

Thú chơi hoành phi câu đối cũng tương tự, ngày một nhiều người tìm về phong cách thượng cổ, vì thế hoành phi câu đối sử dụng trong từ đường, nhà thờ họ, trong gia đình và chơi Tết cũng đang được nhiều người chú ý. Xưa mọi người thường tìm tới những cụ đồ Nho mang đức cao vọng trọng, văn hay chữ tốt để xin chữ, xin câu đối, để làm phương châm sống cho mình và lưu lại cho con cháu đời sau những bài học quý báu để làm người.

Ngày nay, người thông đạt chữ Nho (tức chữ Hán cổ, chữ chính thể) khá ít, nên ko tránh khỏi cách tiêu dùng hoành phi câu đối "lai căng", như tiêu dùng chữ Hán giản thể (tức chữ Hán hiện đại), và tiêu dùng theo quy tắc hiện đại là viết từ phải sang trái. Nhiều bức hoành phi câu đối còn hiện tượng chữ Hán chính thể, giản thể lộn lạo, thể chữ lộn lạo, ví dụ: khải thư lẫn chữ hành thư hoặc thảo thư.

Hoành phi câu đối thường được tiêu dùng ở những trường hợp trọng thể, trang nghiêm, thế nên, thường tiêu dùng thể chữ Chân (tức khải thư) hoặc Lệ (tức lệ thư), thỉnh thoảng cũng tiêu dùng chữ thể Hành (tức hành thư). Thể Thảo (tức thảo thư) thì phóng túng, thiếu sự nghiêm trang, còn thể Triện (tức triện thư) thì quá cổ kính và khó viết, khó nhận mặt, nên cũng hiếm tiêu dùng.

Via @: nongdanmo.com

Thầy đồ đang viết chữ. (Ảnh: Shutterstock)

Nhưng lỗi thường gặp nhất, và to nhất là tiêu dùng chữ Hán giản thể, hoặc lẫn chữ giản thể. Chữ Hán là chữ mang nội hàm văn hóa sâu sắc, chứ ko đơn thuần là ký tự ghi lại một vài ngữ nghĩa nhất định.

Ví dụ, chúng ta chúc nhau, hoặc mong muốn nguyện vọng trong năm mới là "Tấn tài tấn lộc" (cũng mang âm đọc khác là "tiến tài tiến lộc"), thì sự khác biệt giữa hai thể chữ giản thể và chính thể (Hán cổ) trong câu "Tấn tài tấn lộc" như sau:

Chữ chính thể: 進 財 進 祿

Chữ giản thể: 进 财 进禄

Còn chữ Tấn (tiến) chính thể (進) gồm bộ Xước (辶) tức là bước đi, và bộ Chuy (隹) tức là loài chim đuôi ngắn. Chữ Chuy này viết giống chữ Giai () tức là tốt đẹp. Tương tự chữ Tấn chính thể (Hán cổ) còn mang hàm tức là "càng đi càng tốt đẹp", vì đi theo chính Đạo, đi theo chân lý, nên càng tiến càng tốt đẹp.

Do đó chính thể (進 財 進 祿) ngoài ý nghĩa mặt chữ là ra thì nó còn mang nội hàm là "tăng tiến tài sản và quan lộc, ngày một tốt đẹp". Bởi vì Nho gia cho rằng: , tức là với tiền đề là tuân thủ đạo nghĩa rồi mới mang được tiền tài, thì càng nhiều càng tốt đẹp, càng đem lại lợi ích cho mình và mọi người.

Còn chữ Tấn (tiến) giản thể (进) gồm bộ Xước (辶) tức là bước đi, và chữ Tỉnh (井) tức là mẫu giếng. Như thế, chữ Tấn giản thể nó còn ẩn chứa hàm ý càng đi càng đâm đầu xuống giếng, tức đi vào chỗ nguy hiểm, chỗ chết.

Thế nên chữ giản thể (进 财 进祿) ngoài ý nghĩa mặt chữ là ra thì nó còn mang ẩn chứa ý tức là . Bởi vì đây là con đường của kẻ tiểu nhân, chỉ biết mang lợi, bất chấp đạo lý, bất chấp tất cả. Nho gia cho rằng: nguyên văn:.

Thế nên, lúc tiêu dùng những bức hoành phi câu đối cho từ đường, nhà thờ họ, hoặc trong gia đình thì cần hết sức chú ý. Người nào cũng mong muốn cuộc sống tốt đẹp, tương lai tươi sáng, nên thành kính thỉnh chữ hay chữ tốt về treo. Nhưng đáng tiếc là mang lúc lại rước rủi ro và xấu số về mà ko tự nhủ. Bởi vì những mẫu giả, mẫu ác, mẫu ngụy thiện, giả thiện vẫn được trang sức kiểu dáng bằng câu chữ hay ho, đường hoàng, rực rỡ lắm. Xem hiện tượng nhiều quan chức những cấp liên tục gặp họa hoán vị, mất chức, bị kỷ luật, bị tù tội... tốt là vì họ đã theo đuổi "Tấn tài tấn lộc" theo đúng ý nghĩa của chữ giản thể.

Mùa xuân mới đang tới, gió xuân rét mướt quét sạch tàn tích hắc ám cảnh đông hàn, mang tới chồi non nụ biếc trên cảnh vật, trổ ra trăm hoa muôn tía nghìn hồng, đem hương thơm thanh khiết khắp nhân gian. Con người cũng như cỏ cây hoa lá, chỉ loài tùng bách hiên ngang cứng cáp mới vượt qua đông hàn khắc nghiệt mà vẫn còn xanh thắm tươi tốt; chỉ loài mai cúc thanh khiết vững vàng mới ngạo nghễ trước tuyết sương, đem thanh hương tới cho muôn loài.

Hoàng Mai

Article post on: nongdanmo.com

Recommended For You

About the Author: Bảo